झुट बोलेको कसरी थाहा पाउने ?
भनिन्छ नि—सत्य तीतो हुन्छ, झुट मिठो।
त्यसैले होला, मानिसहरूलाई सत्य बोल्नभन्दा झुट बोल्न सजिलो लाग्छ।
झुटले केही समयका लागि सम्बन्ध जोगाउन सक्छ,
इज्जत जोगाउन सक्छ,
गल्ती लुकाउन सक्छ,
र कहिलेकाहीँ त संसार नै आफ्नो पक्षमा भएको भ्रम पनि दिन सक्छ।
तर एउटा कुरा याद राख्नुस्—
झुटले सत्यलाई केही समय ढाक्न सक्छ, मेटाउन सक्दैन।
मानिस झुट किन बोल्छ ?
कोही आफ्नो गल्ती लुकाउन झुट बोल्छ।
कोही सजायबाट बच्न।
कोही कसैलाई प्रभावित पार्न।
कोही सम्बन्ध बचाउन।
कोही आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्न।
र कोही यस्ता हुन्छन्, जसका लागि झुट बोल्नु नै जीवनशैली बनिसकेको हुन्छ।
सबैभन्दा खतरनाक त ती मानिस हुन्छन्,
जो झुट बोल्दा पनि आँखामा आँखा जुधाएर बोल्न सक्छन्।
उनीहरूलाई झुट बोल्न मात्र आउँदैन,
झुटलाई सत्यजस्तो देखाउन पनि आउँछ।
त्यसैले कसैको कुरा सुन्दा उसको शब्द मात्र नसुन्नुस्,
उसको व्यवहार पनि पढ्नुस्।
झुट बोलिरहेको हुनसक्ने मानिसमा कहिलेकाहीँ यस्ता संकेत देखिन सक्छन्—
आँखामा अस्वाभाविक चञ्चलता,
बारम्बार यताउता हेर्नु,
कुरा गर्दा मोबाइल वा कुनै वस्तुसँग खेलिरहनु,
कपाल वा कपडा पटक–पटक मिलाउनु,
अनुहार, ओठ वा च्यापु छुनु,
आवाज अचानक ठूलो–सानो हुनु,
कुराकानीमा अनावश्यक रूपमा दूरी बढाउनु वा घटाउनु,
औंलाहरू चलाइरहनु,
बोल्दा अड्किनु वा रोकिँदै बोल्नु,
सोधेको प्रश्नको सीधा उत्तर नदिनु,
असान्दर्भिक कुरा गरेर विषय मोड्नु,
र सबैभन्दा रोचक कुरा—
“यो कुरा कसैलाई नभन्नु है‘” भनेर गोपनीयताको असामान्य दबाब दिनु।
तर एउटा कुरा बुझ्न जरुरी छ।
यी कुनै पनि संकेत झुटको प्रमाण होइनन्।
मानिस डराउँदा, तनावमा हुँदा, लजाउँदा वा असहज हुँदा पनि यस्तै व्यवहार गर्न सक्छ।
त्यसैले बुद्धिमान मानिस एउटा हाउभाउ हेरेर निर्णय गर्दैन।
उसले शब्द, व्यवहार, परिस्थिति र समयसँगै बदलिँदै गएको कथा हेर्छ।
किनकि झुट बोल्ने मानिसको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी उसको बोली होइन,
उसको कथा हो।
आज एउटा कुरा भन्छ,
भोलि अर्को कुरा।
हिजोको कुरा सम्झिँदा आजको कुरा मिल्दैन।
प्रश्न एउटै हुन्छ, उत्तर हरेकपटक फरक।
त्यहाँबाट शंका जन्मिन्छ।
अनि कहिलेकाहीँ झुट पत्ता लगाउन धेरै प्रश्न सोधिरहनु पनि पर्दैन।
चुप लागेर सुन्नुस्।
मानिसलाई आफ्नो कुरा सही साबित गर्न दिइरहनुस्।
किनकि झुट बोल्ने मानिसलाई आफ्नो झुट जोगाउन धेरै शब्द चाहिन्छ।
सत्यलाई भने प्रायः धेरै व्याख्या आवश्यक पर्दैन।
त्यसैले कसैसँग कुरा गर्दा
आफ्नो जीवनको हरेक पाना नखोल्नुस्।
सबैलाई विश्वास गर्नुस्, तर अन्धो विश्वास नगर्नुस्।
सबैको कुरा सुन्नुस्, तर सबै कुरा पत्याउनुस् भन्ने छैन।
कहिलेकाहीँ जीवनमा हामी मानिसको झुटमा होइन,
आफ्नै अन्धो विश्वासमा हार्छौं।
सबैभन्दा पीडादायी झुट त्यो हो,
जुन अपरिचितले बोलेको होइन—
आफ्नै मान्छेले बोलेको हुन्छ।
अपरिचितको झुटले केही समय दुखाउँछ,
तर आफ्नै मान्छेको झुटले
विश्वास गर्न सक्ने हाम्रो क्षमतामाथि नै प्रश्न उठाइदिन्छ।
त्यसैले चनाखो हुनुहोस्।
तर शंकालु होइन।
बुद्धिमान हुनुहोस्।
तर कठोर होइन।
प्रश्न गर्न सिक्नुहोस्।
तर प्रमाणबिना फैसला नगर्नुहोस्।
किनकि—
सत्य ढिलो आउन सक्छ,
तर आउँदा सबै भ्रमको अन्त्य गरिदिन्छ।
र अन्तिम कुरा‘
मानिसको बोली सुन्नुभन्दा उसको निरन्तर व्यवहार हेर्नुस्।
किनकि मुखले बोलेको झुट एक दिन खुल्छ,
तर व्यवहारले बोलेको सत्य कहिल्यै लुक्दैन।
— कहिलेकाहीँ कसैको झुटबाट बच्न उसलाई समात्नुपर्दैन, केवल उसको कुरा ध्यान दिएर सुन्नुपर्छ।
