रोजन बानिया : राजनीतिमा पद होइन, त्यागको न्याय खोजिरहेका युवा
राजनीति उनका लागि केवल पद र प्रतिष्ठाको विषय होइन।
यो त उनको परिवारले वर्षौँदेखि बोकेको संघर्ष, पीडा र त्यागको निरन्तर यात्रा हो।
रोजन बानिया।
राजनीतिक वातावरणमै हुर्किएका रोजन विद्यार्थी जीवनदेखि नै नेपाली कांग्रेसको राजनीतिमा सक्रिय भए। एसएलसीपछि उच्च शिक्षाका लागि काठमाडौं आएका उनी सरस्वती बहुमुखी क्याम्पसमा अध्ययनसँगै नेपाल विद्यार्थी संघको राजनीतिमा जोडिए।
सरस्वती क्याम्पसमा नेविसंघको संगठन विस्तार र सुदृढीकरणमा उनले महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे।
विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको उनको यात्रा त्यसपछि रोकिएन।
तर उनको राजनीतिक यात्रा सामान्य थिएन।
द्वन्द्वको घाउ
माओवादी द्वन्द्व उत्कर्षमा पुगेको समय।
राजनीतिमा सक्रिय कांग्रेस परिवारमाथि दबाब र धम्की बढ्दै थियो।
रोजन बानियाको परिवार पनि त्यसबाट अछुतो रहन सकेन।
उनका बुवा प्रेमबहादुर बानिया नेपाली कांग्रेसका पुराना र सक्रिय नेता थिए। बन्दीपुरमा कांग्रेसको सभापतिको जिम्मेवारी चार कार्यकाल सम्हालेका प्रेमबहादुरले स्थायी शिक्षण पेशा छाडेर सक्रिय राजनीतिलाई आफ्नो बाटो बनाएका थिए।
त्यतिबेला कांग्रेसका नेता तथा वर्तमान राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँगको राजनीतिक सम्बन्धबाट उनी कांग्रेसको राजनीतिमा प्रवेश गरेका थिए।
सामाजिक क्षेत्रमा पनि परिचित प्रेमबहादुर पछिल्लो समय तत्कालीन गृहमन्त्री गोविन्दराज जोशीसँग निकट रहेर राजनीति गरिरहेका थिए।
यही राजनीतिक सम्बन्ध र सक्रियताका कारण उनी माओवादी द्वन्द्वको निशानामा परे।
धम्कीका कारण परिवारसहित विस्थापित हुनुपर्ने अवस्था आयो।
घर छाडेर दमौलीमा बस्नुपर्यो।
तर पीडा त्यतिमै रोकिएन।
दमौलीबाटै प्रेमबहादुरलाई अपहरण गरियो।
परिवारका अनुसार केही दिनपछि उनलाई कुटपिट गरी गम्भीर घाइते अवस्थामा घर फर्काइएको थियो। सक्रिय राजनीति नगर्ने शर्त राखिएको र केही रकम दिने कुरा समेत गरिएको परिवारको भनाइ छ।
त्यस घटनापछि प्रेमबहादुरको सक्रिय राजनीतिक यात्रा लगभग रोकियो।
एउटै परिवार, दुई पुस्ताको विस्थापन
बुवा विस्थापित थिए।
छोरा रोजन पनि विस्थापित भए।
छोरा रोजन पनि विस्थापित हुन पुगे ।
तत्कालिन माओवादी द्धन्द्धकालमा बन्दीपुरको भुमुर्सेमा गोविन्दराज जोशीको चुनावी कार्यक्रम थियो । सो कार्यक्रममा सहभागी हुन पुगेका रोजनसहित कांग्रेस निकट युवाहरुलाई मार्ने भन्दै माओवादीहरुले खोजी गरेका थिए । परिवार अत्तालिएको थियो । रोजनसहित विपिन गुरुङलाई मार्ने योजना बनाएको थाहा पाए लगत्तै दुवैजना रातभरी जंगलको बाटो हिडेर सदरमुकाम दमौली पुगेर ज्यान जोगाएका हुन् । त्यसो त रोजनले माओवादी कै कारण ज्यान बन्धक बनाइएको समेत तितो यथार्थ सुनाउछन् । डुम्रेमा तत्कालिन माओवादीका नेता ९कायस्थ थर०को घरमा पुगेर कांग्रेस पार्टी र त्यससम्बन्धि राजनीतिक कार्य बन्द गर्न नत्र ज्यान नरहने चेतावनी दिदै रातभर उनकै घरमा थुनेर राखिएको बताउछन् । त्यस घटनामा उनकी बहिनी पनि सँगै थिइन् ।
घरको आर्थिक र सामाजिक अवस्था कमजोर हुँदै गयो।
परिवारको दैनिकी अस्तव्यस्त भयो।
तर त्यही कठिन परिस्थितिले रोजनलाई राजनीतिबाट टाढा बनाएन।
बरु उनले बुवाले अधुरो छाड्नुपरेको राजनीतिक यात्रालाई आफ्नै तरिकाले अगाडि बढाउने बाटो रोजे।
बाल्यकालदेखि नै राजनीतिमा चासो राख्ने रोजन बिस्तारै बुवाको राजनीतिक विरासतसँग जोडिए।
द्वन्द्वको पीडा, विस्थापन र पारिवारिक संकटका बाबजुद उनी नेपाली कांग्रेसको राजनीतिमा निरन्तर सक्रिय रहिरहे।
पद पाएनन्, तर राजनीति छाडेनन्
रोजनको राजनीतिक यात्राको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो—
उनले अहिलेसम्म पार्टीबाट कुनै राजनीतिक पद लिएका छैनन्।
न पद।
न लाभ।
न अवसरको खोजी।
तर पार्टीप्रतिको उनको सक्रियता भने निरन्तर रह्यो।
उनी भन्छन्—
“अहिलेसम्म हाम्रो पुरै परिवारले राजनीतिक पद लिएका छैनौं। अब मलाई न्याय चाहिन्छ। त्यसैले महाधिवेशन प्रतिनिधिमा प्रतिस्पर्धा गर्दैछु। आशा छ, सबै साथीहरूले सहयोग गर्नुहुनेछ।”
यो भनाइभित्र केवल एउटा व्यक्तिको आकांक्षा छैन।
यसमा एउटा परिवारको लामो राजनीतिक यात्राको कथा छ।
त्यागको कथा छ।
विस्थापनको पीडा छ।
र न्यायको अपेक्षा छ।
प्रेमबहादुर बानिया स् जसले जीवन कांग्रेसलाई दिए
प्रेमबहादुर बानिया—
नेपाली कांग्रेस बन्दीपुरका चार कार्यकाल सभापति।
शिक्षण पेशाबाट राजनीतिमा आएका उनी आफ्नो ऊर्जाशील समय कांग्रेसको संगठन निर्माणमा समर्पित गरे।
तर द्वन्द्वका वर्षहरूले उनको राजनीतिक जीवनमा गहिरो चोट पुर्यायो।
आज उनी सक्रिय राजनीतिको अग्रभागमा छैनन्।
स्वास्थ्यले पनि उनलाई साथ दिएको छैन।
तीन वर्षअघि स्ट्रोक भएपछि उनी उपचार र स्वास्थ्य संघर्षमा छन्। यद्यपि अहिले हिँडडुल गर्न र बोल्न सक्ने अवस्थामा छन्।
जीवनको लामो समय पार्टीका लागि खर्चिए पनि आवश्यक सहयोग र संरक्षण नपाएको उनको गुनासो छ।
र आज उनको एउटै अपेक्षा छ—
“हामीले पार्टीका लागि धेरै त्याग गर्यौँ। अब मेरो छोरा रोजनलाई महाधिवेशन प्रतिनिधि बनाएर न्याय दिनुपर्छ।”
यो केवल एउटा चुनाव होइन
रोजन बानियाका लागि महाधिवेशन प्रतिनिधिको प्रतिस्पर्धा एउटा सामान्य आन्तरिक निर्वाचन मात्र होइन।
यो आफ्नो राजनीतिक पहिचान स्थापित गर्ने प्रयास हो।
यो बुवाले अधुरो छाड्नुपरेको राजनीतिक यात्रालाई अगाडि बढाउने प्रयास पनि हो।
र सायद—
यो एउटा परिवारले वर्षौँदेखि बोकेको राजनीतिक त्यागको मान्यता खोज्ने प्रयास हो।
राजनीतिमा पद पाउन धेरै बाटा हुन सक्छन्।
तर पद नपाउँदा पनि राजनीति छाड्न नसक्नेहरूका आफ्नै कथा हुन्छन्।
रोजन बानियाको कथा त्यही संघर्षको कथा हो।
पदभन्दा पहिले प्रतिबद्धता।
लाभभन्दा पहिले त्याग।
र अवसरभन्दा पहिले राजनीतिक निष्ठा।
अब उनको नजर नेपाली कांग्रेसको महाधिवेशन प्रतिनिधिमा छ।
उनको अपेक्षा एउटै छ—
“यो पटक हाम्रो परिवारको त्यागलाई सम्झेर साथीहरूले न्याय गर्नुहुनेछ।”
