त्रिपुरेश्वरमा आत्मदाह प्रयासः प्रशासनिक कठोरता र नागरिक पीडाप्रति राज्यको संवेदनशीलता कहाँ ?
काठमाडौं । काठमाडौँको त्रिपुरेश्वरस्थित राहदानी विभाग अगाडि बिहीबार दिउँसो एक युवाले आफ्नै शरीरमा आगो लगाएर आत्मदाहको प्रयास गरेपछि राज्यको सेवा प्रणाली, महानगरको कार्यशैली र नागरिकप्रतिको संवेदनशीलतामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।
प्रहरीका अनुसार आत्मदाह प्रयास गर्ने व्यक्ति मुगु जिल्लाको सोरु गाउँपालिका–१ घर भई हाल भक्तपुर बस्दै आएका २५ वर्षीय गणेश नेपाली हुन्। उनी पेसाले पठाओ ९राइड सेयरिङ० चालक रहेको बताइएको छ।
ह्वील लकपछि उत्पन्न तनाव
प्रारम्भिक अनुसन्धान अनुसार, गणेश नेपालीले चढेर आएको मोटरसाइकल राहदानी विभागको ३ नम्बर गेट नजिक पार्किङ निषेधित क्षेत्रमा राखिएको भन्दै काठमाडौँ महानगरपालिकाको नगर प्रहरीले ‘ह्वील लक’ लगाएको थियो।
सोही विषयलाई लिएर विवाद र तनाव उत्पन्न भएको प्रहरीले जनाएको छ। त्यसपछि ती युवकले मोटरसाइकलबाट पेट्रोल निकालेर शरीरमा छर्की आगो लगाएको प्रत्यक्षदर्शीले बताएका छन्।
समयमै उद्धार, तर अवस्था गम्भीर
घटना बिहीबार दिउँसो करिब १स्४५ बजे भएको हो। घटनास्थलमा खटिएको प्रहरी टोलीले तत्काल आगो निभाएर उनलाई उद्धार गरेको र उपचारका लागि महाबौद्धस्थित वीर अस्पतालको बर्न युनिट मा भर्ना गरिएको छ।
जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौँका एसपी पवन भट्टराई का अनुसार गणेश नेपालीको अवस्था गम्भीर रहेको छ।
राज्यको कठोरता कि नागरिकको चरम पीडा ?
सार्वजनिक नियम पालना गराउनु राज्यको दायित्व हो। तर नियम कार्यान्वयनको क्रममा नागरिकको आर्थिक, सामाजिक र मानसिक अवस्थालाई पूर्णतः बेवास्ता गरिँदा त्यस्तो प्रक्रिया मानवता(विहीन प्रशासनिक व्यवहारमा रूपान्तरण हुन सक्छ।
एक राइड सेयरिङ चालकका लागि मोटरसाइकल केवल सवारी साधन मात्र होइन, जीविकोपार्जनको मुख्य आधार पनि हो। त्यस्तो अवस्थामा सवारी साधनमा गरिएको कारबाहीपछि उत्पन्न तनावलाई सम्बोधन गर्न सम्बन्धित निकायले कति संवेदनशील व्यवहार गर्यो भन्ने प्रश्न अहिले समाजले उठाइरहेको छ।
जिम्मेवारीको प्रश्न
यस घटनाले केवल एक व्यक्तिको आवेग वा व्यक्तिगत निर्णयलाई मात्र होइन, राज्य र स्थानीय निकायको नागरिकप्रतिको व्यवहार लाई पनि कठघरामा उभ्याएको छ। कारबाही उचित थियो कि थिएन भन्नेभन्दा पनि, कारबाहीपछि उत्पन्न परिस्थितिलाई संवाद, सहानुभूति र संयमताका साथ व्यवस्थापन गर्न सकिन्थ्यो कि भन्ने प्रश्न गम्भीर छ।
यस घटनाको निष्पक्ष छानबिन :
नगर प्रहरीको व्यवहार र प्रक्रियाको समीक्षा गरिनुपर्छ।
घटनाको वास्तविक कारण र परिस्थितिको पारदर्शी अनुसन्धान हुनुपर्छ।
पीडितको उपचार, मानसिक स्वास्थ्य सहयोग र परिवारको संरक्षणमा राज्यले विशेष ध्यान दिनुपर्छ।
भविष्यमा यस्ता चरम अवस्था उत्पन्न हुन नदिन सेवा प्रवाह र कारबाही प्रक्रियामा मानवीय संवेदनशीलता अनिवार्य बनाइनुपर्छ।
त्रिपुरेश्वरको यो घटना केवल एउटा आत्मदाह प्रयासको समाचार होइनस यो नागरिक र राज्यबीचको दूरी, प्रशासनिक कठोरता र मानवीय संवेदनशीलताको अभावप्रति समाजले दिएको गम्भीर चेतावनी हो। नियम कार्यान्वयन आवश्यक छ, तर नियमभन्दा माथि मानव जीवन र गरिमा रहन्छ भन्ने कुरा राज्यका प्रत्येक निकायले सम्झनु आवश्यक छ।
यदि कुनै नागरिकले आफ्नो पीडा व्यक्त गर्ने अन्तिम माध्यमका रूपमा आत्मदाहको प्रयास रोज्न बाध्य महसुस गर्छ भने, त्यो केवल व्यक्तिगत असफलता होइन, राज्य व्यवस्था र सार्वजनिक सेवा प्रणालीको पनि गम्भीर आत्ममूल्यांकनको विषय हो।
सरकार, महानगरपालिका र सम्बन्धित निकायले यस घटनालाई साधारण प्रशासनिक विवादका रूपमा होइन, नागरिक–राज्य सम्बन्धमा देखिएको गहिरो संवेदनशील संकटका रूपमा लिनु आवश्यक छ।
