खरबुजाको रहस्य : अमृत कि विष ?
काठमाडौं, ६ असार । गर्मी महिना सुरु हुने बित्तिकै बजारमा जताततै राता रसिला खरबुजाहरू देखिन थाल्छन्। तिर्खा मेटाउन र शरीरलाई शितल बनाउन हामीमध्ये धेरैले यसको सेवन गर्छौँ। तर, के तपाईंलाई थाहा छ ? बजारमा देखिने यो साधारण फल तपाईंको स्वास्थ्यका लागि जति फाइदाजनक छ, एउटा सानो गल्तीले यो त्यत्तिकै हानिकारक पनि बन्न सक्छ१ आजको यो विशेष भिडियोमा हामी खरबुजाको एउटा यस्तो पाटो खोल्दैछौँ, जुन सायद तपाईंले यसअघि कहिल्यै सुन्नुभएको थिएन।
खरबुजामा आखिर के-के पाइन्छ ? यसलाई काटेर फ्रिजमा राख्नु कत्तिको सुरक्षित छ ? र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण— कुन अवस्थामा खरबुजा खानु अमृत समान हुन्छ र कस्तो अवस्थामा यसले विषको काम गर्छ ? आउनुहोस्, आगामी २५ मिनेटमा खरबुजाको बारेमा ए टु जेट ९ब् तय श्० सबै कुरा वैज्ञानिक तथ्यका साथ बुझौँ।
खरबुजा भित्र के हुन्छ ? पोषक तत्वको भण्डार
सबैभन्दा पहिले बुझौँ, खरबुजाभित्र आखिर के हुन्छरु विज्ञान भन्छ— खरबुजाको ९२ प्रतिशत भाग केवल पानी हो। त्यसैले त गर्मीमा यसले शरीरलाई डिहाइड्रेट हुनबाट जोगाउने सबैभन्दा सस्तो र उत्तम उपाय मानिन्छ।
तर यो पानी मात्र होइन। यसमा भिटामिन ुब्ु पाइन्छ, जसले तपाईंको आँखाको ज्योति तेजिलो बनाउँछ। यसमा भएको भिटामिन ुऋु ले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई चट्टान जस्तै बलियो बनाउँछ। र सबैभन्दा विशेष तत्व— लाइकोपेन । खरबुजाको जुन रातो रङ तपाईं देख्नुहुन्छ, त्यो यही लाइकोपेनका कारण हो। यो एउटा यस्तो शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्ट हो, जसले तपाईंको मुटुलाई बुढो हुन दिँदैन र क्यान्सर जस्ता घातक रोगहरूसँग लड्न शरीरलाई शक्ति दिन्छ। साथै, यसमा पाइने ुसिट्रुलिनु नामको एमिनो एसिडले रक्तसञ्चारलाई चुस्त राख्छ।ू
खरबुजा खानुका अचुक फाइदाहरू
अब कुरा गरौँ, यसले हाम्रो शरीरमा कस्तो जादु गर्छ त ?
पहिलो फाइदा— तौल नियन्त्रण। यदि तपाईं मोटोपनबाट हैरान हुनुहुन्छ भने खरबुजा तपाईंको सबैभन्दा राम्रो साथी बन्न सक्छ। यसमा क्यालोरी निकै कम हुन्छ। एक कचौरा खरबुजा खाँदा पेट टन्न भरिन्छ, तर शरीरमा फ्याट बढ्दैन।
दोस्रो फाइदा— मांसपेशीको दुखाइमा राहत। कडा शारीरिक श्रम वा जिम गरेपछि यदि तपाईंको जिउ दुख्छ भने, एक ग्लास खरबुजाको जुस खानुहोस्। यसमा भएको सिट्रुलिनले दुखेको मांसपेशीलाई तुरुन्तै आराम दिन्छ। र तेस्रो— यसले तपाईंको छालालाई सधैं जवान र चम्किलो राख्न मद्दत गर्छ।ू
सावधान ! कसले खाने र कसले कडा रूपमा नखाने ?
तर पर्खनुहोस् के खरबुजा सबैका लागि उत्तिकै फाइदाजनक छ ? बिल्कुलै छैन। अबको यो खण्ड ध्यान दिएर सुन्नुहोस्, किनकि यो तपाईंको स्वास्थ्यसँग जोडिएको छ।
नम्बर १ः मधुमेह वा सुगरका बिरामी। खरबुजा प्राकृतिक रूपमा गुलियो हुन्छ र यसको ुग्लाइसेमिक इन्डेक्सु अलि बढी हुन्छ। यसको मतलब, यदि सुगरका बिरामीले धेरै मात्रामा खरबुजा खाएमा रगतमा ग्लुकोजको मात्रा तुरुन्तै बढ्न सक्छ। त्यसैले सुगर भएकाहरूले चिकित्सकको सल्लाह बिना यसको धेरै सेवन गर्नु हुँदैन ।
नम्बर २ः दम, चिसो वा क्रोनिक खोकी भएका व्यक्तिहरू। आयुर्वेद र आधुनिक विज्ञान दुवैका अनुसार खरबुजाको प्रकृति ुचिसोु हुन्छ। यदि तपाईंलाई पहिले नै निमोनिया, बढी खोकी वा दमको समस्या छ भने, खरबुजाले तपाईंको समस्या थप बल्झाउन सक्छ।
त्यस्तै, जसको पाचन प्रक्रिया कमजोर छ, वा जो झाडापखालाबाट ग्रसित छन्, उनीहरूले पनि खरबुजाबाट टाढै रहनुपर्छ।ू
बालबालिका र खरबुजाः कस्तो अवस्थामा अमृत, कतिखेर खतरा ?
अब आमाबुबाहरूका लागि सबैभन्दा धेरै सोधिने प्रश्न— के बालबालिकालाई खरबुजा दिनु सुरक्षित छ ?
जवाफ हो— हो, यो बच्चाहरूका लागि निकै राम्रो फल हो। शिशु ६ महिनाको भएपछि, अर्थात् जब उसले ठोस खाना खान सुरु गर्छ, तब तपाईंले खरबुजाको प्युरी वा ससाना टुक्रा खुवाउन सक्नुहुन्छ। यसले गर्मीमा बच्चाको शरीरमा पानीको कमी हुन दिँदैन र दाँत उम्रिने बेला गिँजा चिलाउने समस्यामा शितलता दिन्छ।
तर आमाबुबाहरूले यहाँ तीनवटा ठूला गल्ती कहिल्यै गर्नु हुँदैन
पहिलो खतराः खरबुजाको बियाँ१ साना बच्चाहरूलाई खुवाउँदा बियाँ अनिवार्य रूपमा निकाल्नुपर्छ। नत्र त्यो बियाँ बच्चाको सास फेर्ने नलीमा अड्किन सक्छ, जुन निकै खतरनाक हुन्छ।
दोस्रो अवस्थाः यदि बच्चालाई खोकी लागेको छ, ज्वरो आएको छ वा पेट बिग्रेको छ भने भुलेर पनि खरबुजा नदिनुहोस्।
तेस्रोः बजारमा पहिले नै काटेर खुला राखिएको खरबुजा झुक्केर पनि बच्चालाई नखुवाउनुहोस्।ू
काटेको खरबुजा र फ्रिजको नियमः कति दिनसम्म सुरक्षित ?
हामीमध्ये धेरैको बानी हुन्छ— बजारबाट ठूलो खरबुजा किनेर ल्याउने, आधा काट्ने, खाने र बाँकी आधा फ्रिजमा थन्क्याइदिने। तर के यो तरिका सहि होरु काटेर राखेको खरबुजा कति दिनसम्म खान मिल्छ ?
ध्यान दिएर सुन्नुहोस्। खरबुजा सधैं ताजा काटेर खानु नै सबैभन्दा उत्तम र १००५ सुरक्षित उपाय हो। जब तपाईं खरबुजा काट्नुहुन्छ र खुला छोड्नुहुन्छ, यसमा पानीको मात्रा धेरै भएकाले ुसाल्मोनेलाु जस्ता खतरनाक ब्याक्टेरियाहरू द्रुत गतिमा फैलन थाल्छन्। यसले गर्दा फुड पोइजनिङ, बान्ता र झाडापखाला हुन सक्छ।
यदि तपाईंले फ्रिजमा राख्नै परेमा, त्यसलाई एउटा सफा क्लिन र्यापु ९एबिकतष्अ ध्चबउ० ले राम्ररी हावा नछिर्ने गरी बेर्नुहोस् वा एयर(टाइट बट्टामा बन्द गरेर राख्नुहोस्। यसरी राखिएको खरबुजा बढीमा ३ देखि ५ दिनसम्म मात्र खान योग्य रहन्छ। ५ दिन कटिसकेपछि यसको स्वाद, गन्ध र पोषक तत्व पूर्ण रूपमा नष्ट हुन्छ र यो खान अयोग्य बन्छ।
एउटा विशेष टिप्सः फ्रिजबाट निकाल्ने बित्तिकै एकदमै चिसो खरबुजा सिधै नखानुहोस्। यसलाई निकालेर १०(१५ मिनेट बाहिरै राख्नुहोस् र जब यो सामान्य तापक्रममा आउँछ, तब मात्र सेवन गर्नुहोस्।ू
खरबुजा खाँदा कहिल्यै नगर्नुहोस् यी गल्तीहरू र निष्कर्ष
भिडियोको अन्त्यमा, खरबुजा खाँदा ध्यान दिनुपर्ने दुईवटा अति महत्त्वपूर्ण कुराहरू।
पहिलोः खरबुजा खाएपछि तुरुन्तै पानी कहिल्यै नपिउनुहोस्। यसो गर्दा पेटमा ग्यास बन्ने, एसिडिटी हुने वा हैजा लाग्ने सम्भावना हुन्छ।
दोस्रोः खरबुजा कहिल्यै पनि रातिको समयमा नखानुहोस्। राति हाम्रो पाचन क्रिया ढिलो हुन्छ र यसले गर्दा रातभर पटक-पटक पिसाब लाग्ने हुँदा तपाईंको निद्रा पनि बिग्रन सक्छ।
तसर्थ, खरबुजा प्रकृतिको एउटा सुन्दर उपहार हो, यदि यसलाई सही समय, सही मात्रा र सही तरिकाले खाइयो भने। आशा छ, आजको यो २५ मिनेटको वृहत जानकारीले तपाईंलाई खरबुजाको सही प्रयोग गर्न मद्दत गर्नेछ।
