फुयाँललाई यसकारण महाभियोगको त्रास
काठमाडौं, २ चैत्र । सर्वोच्च अदालतका बहालवाला न्यायाधीश हरि फुयाँललाई विद्यार्थी जीवनदेखि चिन्नेहरू उनी स्कुल जीवन देखिनै अनेरास्ववियुको राजनीतिमा छिरेका थिए । कमरेड सम्बोधित हुने फुयाँल महेन्द्र मोरङ क्याम्पसबाट आइएल र नेपाल ल क्याम्पसबाट बिएल गर्दासम्म एमालेको पार्टी राजनीतिको कोर टिममा छिरिसकेका थिए । ल क्याम्पसमा उनको गुरु थिए सुवास नेम्बाङ । नेम्बाङले अरुलाई जस्तै फुयाँललाई पनि एमाले विश्वविद्यालयमा राजनीतिको उच्च शिक्षा दिए । त्यसपछि आफ्नै पायोनियर ल फर्ममा सहयोगी बनाए ।
विद्यार्थी नेताबाट पार्टी नेता
विद्यार्थी जीवनमा सुरु भएको फुयाँलको राजनीतिक यात्रा वकील भएपछि पनि निरन्तर रहिरह्यो । एमालेको काठमाडौँमा सम्पन्न नवौँ महाधिवेशनमा अनुशासन आयोगको सदस्यमा उम्मेदवारी दिई फुयाँल १ हजार ६७ भोट ल्याइ निर्वाचित भए । उनी निर्वाचित पदको हैसियत एमाले केन्द्रीय सदस्य सदस्य बराबर हो । उनलाई त्यो पदले पनि नपुगेर एमाले पार्टीको भातृ संस्थाको रूपमा पेसागत एवं प्रगतिशील कानून व्यवसायी सङ्गठन (पिपिएलए) को खडा गरे, त्यसको संस्थापक महासचिव आफैँ भए । अनुशासन आयोगको केन्द्रीय सदस्य पदमा छँदाछँदै फुयाँललाई प्रधानमन्त्री ओलीले महान्यायाधिवक्ता बनाए । महान्यायाधिवक्ता भएपछि उनले पार्टी पदबाट राजिनामा दिनुपर्ने ठानेनन्, एकैसाथ दुवै पदमा एकैसाथ रहिरहे । ओलीको प्रधानमन्त्री पद सिद्धिएसँगै महान्यायाधिवक्ताबाट हटे । फुयाँल फेरि एमाले अनुशासन आयोगमा सक्रिय भए । उनले अनुशासन आयोगका अध्यक्ष अमृत बोहोरासँग आफूलाई आयोगको सचिव बनाउन दबाब दिए । ओलीले उनलाई २७ सदस्यीय निर्वाचन परिचालन कमिटीमा राखे । चुनावपछि पनि एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्रबीच पार्टी एकता भएपछि ओली दोस्रोपटक प्रधानमन्त्री बने । त्यसपछि फेरि फुयाँलको भाग्य चम्कियो । पार्टीको जिम्मेवारीमै सक्रिय रहेका उनी सर्वोच्चको न्यायाधीश भए । न्यायाधीश बनिसक्दा पनि निर्वाचित अनुशासन आयोगबाट राजिनामा दिएको सार्वजनिक गरेनन् । न्यायाधीश बहाल छँदै उनको निर्वाचित पदावधि सकियो । ४ वर्ष २८ दिन प्रधानन्यायाधीश पद खानेगरी उनलाई एमालेले रोलक्रम मिलाएको छ ।
ओली विरुद्ध अग्नि र सुवासको षड्यन्त्र:
ओलीले प्रतिनिधिसभा विघटन गर्दा सुवास नेम्बाङ र अग्नि खरेल विपक्षी कित्तामा उभिए । यसको कारण रोचक छ । ओली र माधवकुमार नेपाल एमालेमा विपरीत ध्रुवी भएको फाइदा उठाउन नेम्बाङलाई अग्नि खरेल उक्साइरहन्थे । झापाका खरेल पदलोलुप मानिन्छन् । खरेल कार्यकर्तामाझ अत्यन्तै अलोकप्रीय थिए । चुनाव जित्नसक्ने आँट उनीमा थिएन । ओलीको पछि लागेर योभन्दा माथि जान सकिँदैन भन्ने बुझेका चतुर खरेल नेम्बाङ प्रधानमन्त्री भएमा ओली पाखा लाग्ने र कालान्तरमा एमाले बागडोर आफ्नो हातमा आउने दाउमा थिए । नेम्बाङ र ओलीका चेला फुयाँल स्वभावैले नेम्बाङ – खरेल ग्याङमा लाग्नेनै भए । उनी महान्यायाधिवक्ता भएपनि अप्रत्यक्ष रूपमा आफूलाई विघटनको विपक्षी कित्तामा राखे । त्यो कुरा ओलीले चाल पाइसकेका थिए । त्यसपछि ओलीले नेम्बाङ र खरेललाई विश्वास गर्न छोडिसकेका थिए । यतिसम्म कि खरेल महान्यायाधिवक्ता छँदाछँदै उनले बाबुराम दाहाललाई कानूनी सल्लाहकार नियुक्त गरे । नेम्बाङ र खरेलसँगै फुयाँलमाथि पनि ओलीको विश्वास टुटिसकेको थियो ।
कार्यकर्तालाई भुइँबाट टिपेर एकैचोटी सर्वोच्चको न्यायाधीश बनाएपछि फैसला गर्दा सोध्ने र आफूलाई हर समय साथ दिने अपेक्षा ओलीको थियो । एकजना झापाकै वकीलका अनुसार न्यायाधीश बन्नुपूर्व फुयाँलले ओलीसँग कसम पनि खाएका पनि थिए । तर न्यायाधीश बनेपछि भने फुयाँल आफ्नो पालो आउने बेला एमाले शक्तिमा नभएमा रोलक्रमको प्रधानन्यायाधीश पनि खुस्केला कि भन्ने चिन्ता थियो । ओलीले जे-जे अह्रायो त्यही-त्यही तामेल गर्दै गयो भने मुखमै आएको प्रधानन्यायाधीश पद पनि जान्छ भन्ने चिन्ता फुयाँल हितैषीसमक्ष व्यक्त गर्ने गर्छन् । यो कुरा उनले आफ्ना गुरु सुवास नेम्बाङलाई धेरैपटक भनेका थिए । नेम्बाङले ओलीसमक्ष आफूले जे काम परेपनि ममार्फत भन्नु, फुयाँल अहिले सर्वोच्चको न्यायाधीश भइसक्यो उसलाई डाइरेक्ट फोन गर्दा राम्रो सन्देश जाँदैन भनी सम्झाउँथे । फुयाँलले बिस्तारै ओलीको फोन उठाउन छाडे । नेम्बाङको निधन भइसकेको थियो । “तिमीहरूको सिफारिसमा महान्यायाधिवक्तादेखि न्यायाधीशसम्म बनाएँ, परेको बेला काम नदिने, फोनसम्म पनि नउठाउने भएपछि त्यसको के काम ? त्योपनि हरिकृष्णे जस्तै भयो । अब मैले जानेको छु, मविना कसरी प्रधानन्यायाधीश बन्दो रहेछ हेर्छु” भनेर ओलीले अग्नि खरेललाई भेट्यो कि झपार्थे । पदविना एकछिन बस्नै नसक्ने खरेल मन्त्री भइसकेर पनि तल्लो पोर्टफोलियोको महान्यायाधिवक्ता खाएका थिए । गत प्रतिनिधिसभाको चुनाव हारेपछि पदविना पानी विनाको माछाझैँ छट्पटिएका धुर्त खरेलले यही मौकामा एक तिरले दुई सिकार गर्ने योजना बनाए । “तपाईं प्रधानन्यायाधीश भएकोले ऊ सर्वोच्चको न्यायाधीश पदमा रहँदा फोन उठाउन असजिलो मानेको हो, मलाई तपाईंसँग नजिक रहेर काम गर्ने औपचारिक पद दिनोस्, चाहिएको बेला म फोनबाट कुरा गराइदिन्छु” खरेलले भने । उनले अझ थपे, महान्यायाधिवक्ताको पनि परफर्मेन्स भएन, रविको मुद्दामा अभियोगपत्र दायर हुनुअघि राम्रोसँग चेक जाँच गर्नुपर्नेमा काम बिग्रेपछि आफ्नो लापरबाही लुकाउन चितवनको सरकारी वकीललाई कारबाही गर्यो । त्यसको दोषपनि प्रधानमन्त्रीमाथि आयो भनी खरेलले ओलीलाई आस्वस्त तुल्याए । फर्मुलाले काम गर्यो, अहिले खरेल प्रधानमन्त्रीको कानूनी सल्लाहकार छन् ।
अवहेलना मुद्दामार्फत वकीललाई लोप्पा
दैनिक लगभग ३०० मुद्दा पेसी चढ्ने सर्वोच्च अदालतमा गत फागुन २८ मा २६४ वटा पेसी चढे । तीमध्ये ४९ वटा “स्थगित” र ११८ “हेर्न नभ्याइने” मा परे । सुनुवाइ भएकामध्ये ५० वटामा फैसला र २९ वटामा आदेश भए भने ६ वटा मुद्दा हेर्दाहेर्दैमा । झलक्क हेर्दा यो अदालतको सामान्य दिनचर्या झैँ लाग्छ । तर यस पछाडिको रहस्य खतरनाक छ । उक्तदिन पेसी चढेका दुईवटा मुद्दाहरू नं.०७७-MS-००२० र ०७७-MS-००२२ अधिवक्ता कञ्चनकृष्ण न्यौपाने र वरिष्ठ अधिवक्ता डा. कुमार शर्मा आचार्यले २०७७ माघ १६ मा दर्ता गराएका थिए । निवेदक छुट्टाछुट्टै भएपनि दुवै मुद्दाको विषय र विपक्षी एउटै थिए – प्रधानमन्त्री केपि शर्मा ओली ।
दर्ता भएदेखि जम्मा १४ चोटी पेसी चढेको मुद्दाको अङ्ग भने २०७७ फागुन ६ मै पुगिसकेको रेकर्डबाट द