गगन थापाको उदय र नेपाली राजनीतिको नयाँ मोड
चिरञ्जीवी आचार्य । नेपाली राजनीतिमा नेतृत्व परिवर्तन सधैँ चासो र बहसको विषय बन्छ । नेपाली कांग्रेसको नेतृत्व युवा पुस्तामा हस्तान्तरण भएसँगै देशको राजनीतिक दिशाबारे नयाँ चर्चा सुरु भएको छ। गगन थापाको उदय केवल एउटा दलभित्रको शक्ति सन्तुलनको परिवर्तन होइन, समग्र राजनीतिक संरचनामै प्रभाव पार्ने घटना हो। यसले लामो समयदेखि स्थापित हुँदै आएको “पुराना दल असफल भए, अब नयाँ विकल्प मात्र समाधान हो” भन्ने भाष्यलाई पुनर्मूल्याङ्कनको घेरामा ल्याएको छ। विशेषतः राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले अघि सारेको “हामी नै एकमात्र विकल्प” भन्ने दाबी अब तुलनात्मक परीक्षणको विषय बनेको छ।
पुस्तान्तरण र नेतृत्वको सन्देश
नेपाली राजनीतिमा पुस्तान्तरणको माग नयाँ होइन। पुराना अनुहारको वर्चस्व र युवालाई अवसर नदिएको आरोप मुख्यधारका दलहरू, विशेषतः कांग्रेसमाथि लाग्दै आएको थियो। गगन थापाको नेतृत्वमा आगमनले त्यो आलोचनाको आधार कमजोर बनाएको छ । उनी युवा मात्र होइनन्, संसदीय अभ्यास, नीतिगत बहस र प्रशासनिक अनुभवका कारण चिनिएका नेता हुन् । यस परिवर्तनले कांग्रेसलाई “पुरानो र जड” दलको छविबाट बाहिर ल्याएर “अनुभवी तर आधुनिक” राजनीतिक शक्ति बन्ने अवसर दिएको छ। सुशासन, प्रविधिको उपयोग, युवा सहभागिता र संस्थागत सुधारजस्ता मुद्दा अब कांग्रेसको औपचारिक एजेन्डामा स्पष्ट रूपमा प्रवेश गरेका छन्। जब मूलधारको सशक्त दलले सुधारको प्रतिबद्धता देखाउँछ, वैकल्पिक शक्तिप्रतिको आकर्षण स्वतः पुनःपरिभाषित हुन सक्छ ।
वैचारिक स्पष्टता र दीर्घकालीन आधार
राजनीतिक दलको स्थायित्वको मूल आधार विचारधारा हो। रास्वपामाथि प्रायः लाग्ने आरोप यसको वैचारिक अस्पष्टता हो। परम्परागत वाम–दक्षिण ध्रुवीकरणबाट बाहिर रहने दाबी गरे पनि स्पष्ट नीतिगत ढाँचा प्रस्तुत गर्नुपर्ने चुनौती उसले सामना गरिरहेको छ। भावनात्मक असन्तोषको लहरमा स्थापित दललाई दीर्घकालीन नीति कार्यान्वयनमा कठिनाइ आउन सक्छ । कांग्रेससँग लोकतान्त्रिक समाजवादको ऐतिहासिक आधार छ, जसले उदार अर्थतन्त्र र सामाजिक न्यायबीच सन्तुलन खोज्ने प्रयास गर्छ। संस्थागत अनुभव र नीतिगत निरन्तरताले प्रशासनिक स्थायित्व प्रदान गर्न सक्छ। अन्ततः मतदाताले दलको पहिचान नारामा होइन, स्पष्ट दृष्टिकोणमा खोज्छन्।
स्थिरता र विकासको सन्दर्भ
नेपालले विगतमा अस्थिर सरकार, गठबन्धनको बारम्बार परिवर्तन र नीतिगत अवरोधको अनुभव गरेको छ। साना दलहरूको निर्णायक भूमिकाले कहिलेकाहीँ नीति निरन्तरता प्रभावित भएको छ। ठूलो संगठनात्मक संरचना भएको दल सुदृढ हुँदा संसद्मा स्पष्ट दिशा सम्भव हुन्छ । गगन थापाको नेतृत्वमा कांग्रेसले आन्तरिक एकता, स्पष्ट रणनीति र संगठित परिचालन कायम राख्न सकेमा राजनीतिक स्थिरताको आधार मजबुत हुन सक्छ । स्थिरता नै विकास र लगानीका लागि अनिवार्य सर्त हो। विदेशी लगानीकर्ता र विकास साझेदारहरूले राजनीतिक परिपक्वता, निरन्तरता र निर्णय क्षमतालाई प्राथमिकता दिन्छन्। अनुभव र नवीन दृष्टिकोणको संयोजनले अन्तर्राष्ट्रिय विश्वसनीयता बढाउन सक्छ।
सामाजिक सञ्जाल बनाम संगठन
पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जाल राजनीतिक प्रभावको शक्तिशाली माध्यम बनेको छ। रास्वपाले यस क्षेत्रमा उल्लेखनिय उपस्थिति बनाएको देखिन्छ। तर अनलाइन लोकप्रियता र मतपेटिकाको नतिजाबीच सधैँ समानता हुँदैन। चुनावी सफलता संगठन, स्थानीय संरचना, कार्यकर्ता परिचालन र मतदातासँग दीर्घकालीन सम्बन्धमा निर्भर हुन्छ। कांग्रेसजस्तो दलसँग देशव्यापी संरचना र ऐतिहासिक सञ्जाल छ। सामाजिक सञ्जालको लहरलाई स्थायी राजनीतिक समर्थनमा रूपान्तरण गर्न संस्थागत क्षमता अपरिहार्य हुन्छ।
प्रतिनिधित्व र समावेशिता
नेपालको सामाजिक संरचना बहुविविध छ । हिमाल, पहाड र तराई; विभिन्न जाति, भाषा र संस्कृतिको सहअस्तित्व नै राष्ट्रिय पहिचान हो। राष्ट्रिय स्तरको दलले यस विविधतालाई समेट्न सक्नुपर्छ। कांग्रेस ऐतिहासिक रूपमा देशव्यापी उपस्थिति भएको दल हो। गगन थापाको नेतृत्वले यदि समावेशी दृष्टिकोणलाई प्राथमिकता दियो भने राष्ट्रिय एकताको सन्देश बलियो बन्न सक्छ । कुनै दल सिमित वर्ग वा शहरी मतदातामा मात्र केन्द्रीत भएमा दीर्घकालिन विस्तार चुनौतीपूर्ण हुन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवको सन्देश
विश्व राजनीतिले देखाएको छ—लोकप्रिय नाराभन्दा संगठन र संरचना बलियो हुँदा मात्र दीर्घकालीन सफलता सम्भव हुन्छ । थाइल्यान्डमा केही वर्षअघि देखिएको युवा लहरले उत्साह पैदा गरे पनि अन्ततः संवैधानिक संरचना र शक्ति सन्तुलन निर्णायक बने । जापानमा समय–समयमा नयाँ अनुहार उदाए पनि पुरानो र संगठित संरचना भएको Democratic Party ले निरन्तरता पाइरहेको छ। यसले संगठनात्मक बल र मतदाताको दीर्घकालीन विश्वासको महत्त्व पुष्टि गर्छ। दक्षिण एसियाली सन्दर्भमा पनि संस्थागत शक्ति र रणनीतिक व्यवस्थापनले नै स्थायित्व निर्धारण गरेको उदाहरणहरू प्रशस्त छन्। लोकप्रियता क्षणिक हुन सक्छ, तर संरचना दीर्घकालीन हुन्छ।
चुनौती कार्यान्वयनको
गगन थापाको नेतृत्वले कांग्रेसलाई नयाँ अवसर दिएको छ। तर अवसरसँगै जिम्मेवारी पनि बढेको छ । सुधारको प्रतिबद्धता व्यवहारमा उतार्न नसकिए अपेक्षा निराशामा बदलिन सक्छ ।
त्यस्तै, रास्वपाले पनि आफूलाई केवल असन्तोषको प्रतिनिधि होइन, स्पष्ट नीति र संरचना प्रस्तुत गर्ने दलका रूपमा स्थापित गर्नुपर्नेछ। लोकतन्त्र प्रतिस्पर्धाको प्रक्रिया हो, जहाँ सबै दलले आफ्ना कमजोरी सुधार्दै अघि बढ्नुपर्छ।
निष्कर्ष
नेपाली राजनीतिमा अहिले परिवर्तनको सङ्केत देखिएको छ। नेतृत्व परिवर्तनले पुराना आरोपको आधार कमजोर बनाएको छ र प्रतिस्पर्धालाई नयाँ आयाम दिएको छ। तर अन्तिम निर्णय मतदाताको हातमा हुन्छ।
राजनीति भावनात्मक लहरभन्दा बढी विश्वास, संगठन, नीति र परिणामको संयोजन हो। जसले यी आधारलाई सन्तुलित राख्न सक्छ, भविष्यको दिशा त्यसैले निर्धारण गर्नेछ। राष्ट्रिय राजनीतिले अब नाराभन्दा कार्यसम्पादनलाई प्राथमिकता दिने चरणमा प्रवेश गरेको सङ्केत देखिन्छ।