किन बढ्दैछ आत्मदाहका घटना ?
काठमाडौं, ७ साउन । आत्मदाह घटनाको एउटै कारण हुँदैन। आर्थिक, सामाजिक, मनोवैज्ञानिक र संस्थागत समस्याहरू एकआपसमा गाँसिँदा केही व्यक्ति अत्यन्त निराश अवस्थामा पुग्ने विशेषज्ञहरु बताउछन् । सबैभन्दा ठूलो चुनौती आर्थिक संकटलाई मानिएको छ। रोजगारीको अभाव, व्यापार–व्यवसायमा आएको मन्दी, बढ्दो महँगी र आम्दानी घट्दै जाँदा धेरै परिवार आर्थिक दबाबमा परेका छन्। यसले विशेषगरी युवामा भविष्यप्रतिको आशा कमजोर बनाएको देखिन्छ।
यस्तै, बैंक, सहकारी तथा मिटरब्याजबाट लिएको ऋणको भार पनि धेरैका लागि ठूलो मानसिक तनावको कारण बनेको छ। ऋण तिर्न नसक्ने अवस्था, सामाजिक दबाब र आर्थिक असहायताले केही व्यक्तिलाई चरम निराशातर्फ धकेल्ने गरेको जानकारहरू बताउँछन्।
राज्य संयन्त्रप्रतिको विश्वास घट्दै जानु अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। भ्रष्टाचार, राजनीतिक अस्थिरता, सेवा प्रवाहमा देखिएको कमजोरी र न्याय नपाएको अनुभूतिले नागरिकमा आक्रोश र असन्तुष्टि बढाइरहेको विश्लेषण गरिन्छ। आफ्ना समस्या सुन्ने र समाधान गर्ने प्रभावकारी संयन्त्र छैन भन्ने महसुसले पनि केही व्यक्तिलाई चरम कदम रोज्न प्रेरित गर्न सक्छ।
यससँगै मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याप्रति अझै पनि पर्याप्त खुलापन र उपचारको पहुँच नहुनु अर्को चुनौती बनेको छ। तनाव, डिप्रेसन, चिन्ता तथा अन्य मानसिक समस्याको समयमै पहिचान र उपचार नहुँदा जोखिम थप बढ्न सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।
सामाजिक सञ्जालको प्रभाव पनि बेवास्ता गर्न नमिल्ने विषय हो। आत्मदाह वा आत्महत्याका घटनाको अत्यधिक प्रचार–प्रसारले संवेदनशील व्यक्तिहरूमा नकारात्मक मनोवैज्ञानिक प्रभाव पर्न सक्ने भएकाले यस्ता घटनाको जिम्मेवार र संवेदनशील ढंगले सम्प्रेषण गर्न विज्ञहरूले आग्रह गर्दै आएका छन्।
विशेषज्ञहरूको निष्कर्ष छ—आत्मदाह वा आत्महत्या केवल व्यक्तिगत निर्णयको परिणाम मात्र होइन, यसमा आर्थिक अवस्था, मानसिक स्वास्थ्य, सामाजिक सम्बन्ध, न्यायमा पहुँच र राज्यप्रतिको विश्वासजस्ता धेरै पक्षले संयुक्त रूपमा प्रभाव पार्छन्। त्यसैले यस्ता घटना न्यूनीकरणका लागि आर्थिक अवसर सिर्जना, मानसिक स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार, ऋणसम्बन्धी समस्याको व्यवहारिक समाधान र नागरिकप्रति राज्यको उत्तरदायित्व बलियो बनाउनु अपरिहार्य मानिएको छ।
